İstilik və Su Xərci Necə Bölüşdürülür? Pay Ölçən və Sayğac Bələdçisi

Mərkəzi isitməli binalarda isitmə xərci 14 aprel 2008-ci il tarixli Mərkəzi İsitmə və Sanitar İsti Su Sistemlərində İsitmə və Sanitar İsti Su Xərclərinin Bölüşdürülməsinə dair Qaydaya əsasən bölüşdürülür: ümumi isitmə xərcinin 70%-i ayrı-ayrı bölmələrin ölçülən istilik istehlakına, 30%-i isə qapalı istifadə sahələrinə (m²) görə paylanır. Mərkəzi isti suyun xərci tamamilə ölçülən isti su istehlakına görə bölüşdürülür. Soyuq suda isə əsas sayğac ilə mənzil sayğacları arasındakı fərq idarənin müəyyən etdiyi ümumi sahə qaydası ilə paylanır.

Bu bölgünün hüquqi əsası nədir?

Qaydalar 634 saylı Mənzil Mülkiyyəti Qanununun 42-ci maddəsinin dördüncü bəndinə əsaslanaraq çıxarılmışdır. İstehlaka görə bölgüyü məcburi edən düzenleme isə 2 may 2007-ci ildə dərc edilən 5627 saylı Enerji Səmərəliliyi Qanunu-dur. Qanunun 7-ci maddəsinin birinci bəndinin (c) yarımbəndi mərkəzi isitməli binalarda isitmə xərcinin istilik istifadə miqdarına görə bölüşdürülməsini təmin edən sistemlərin istifadəsini nəzərdə tutur. Mövcud binalara bu iş üçün 2 may 2007-ci ildən etibarən beş il müddət verilmişdi. Bu müddət çoxdan bitdiyi üçün mərkəzi isitməli bir binada xərcin yalnız m² və ya torpaq payına görə bölünməsi bu gün qanunvericiliyə uyğun üsul sayılmır.

Vacib bir detal: Nizamnamənin 14-cü maddəsi idarəetmə planlarının nizamnaməyə zidd müddəalarının üç ay ərzində nizamnaməyə uyğun hala gətirilməsini tələb edir. Aidat bölgüsündə idarəetmə planı fərqli ölçü qoya bilərkən (bax: aidat necə hesablanır), isitmə xərcində idarəetmə planına yazılmış bərabər bölgü maddəsinə əsaslanmaq mümkün deyil.

Payölçən ilə istilik sayğacı arasındakı fərq nədir?

Xalq arasında “pay ölçən” və ya “istilik pay ölçən” adlanan cihaz, qaydalarda istilik ölçən kimi keçir. Hər iki cihaz istehlakı ölçür, lakin üsulları və quraşdırma şərtləri fərqlidir.

Qaydaların 7-ci maddəsinə görə istilik ölçən istifadə edilirsə, mənzildəki hər radiator qrupuna cihaz quraşdırılmalı və oxuma bütün cihazlardan aparılmalıdır. Bir otaqdakı radiatoru cihazsız buraxmaq o mənzilin istehlakını natamam göstərir və fərqi digər mənzillərin üzərinə yükləyir. Hər iki sistemdə də qaydalar TS EN 215-ə uyğun termostatik radiator klapanının istifadəsini tələb edir.

İsitmə xərci necə hesablanır? Nümunə cədvəl

Qaydaların 8-ci maddəsindəki düstur sadədir: mənzil payı = (ümumi xərc × 0,70 × mənzil istehlakı ÷ binanın ümumi istehlakı) + (ümumi xərc × 0,30 × mənzil m² ÷ ümumi m²). 30%-lik hissə ümumi istifadə yerlərini, sistem itkilərini, minimum isitməni və istismar xərclərini qarşılayır.

Nümunə: 6 mənzilli, istilik sayğaclı bir binada yanvar ayı üçün istilik xərci 48.000 TL olsun. Ümumi qapalı sahə 600 m², sayğaclardan oxunan ümumi sərfiyyat 6.720 kWh. Sabit hissə 14.400 TL (m² başına 24 TL), sərfiyyat hissəsi 33.600 TL (kWh başına 5 TL) olur. Rəqəmlər tamamilə nümunədir.

Payölçənli binada hesablama eynidir; yeganə fərq, kWh əvəzinə hər mənzildəki istilik ölçənlərin oxuduğu vahidlərin cəminin istifadə olunmasıdır. Mərkəzi istilik sistemlərində isə qaydalar ümumi xərcin 20%-nin istifadə sahəsinə görə bölüşdürülməsini nəzərdə tutur.

Boş mənzil isitmə xərcini ödəyirmi?

Bəli, 30%-lik sabit hissədən öz m²-nə nisbətdə pay alır. Yuxarıdakı nümunədə 5 nömrəli mənzil heç qızdırmadığı halda 2.400 TL ödəyir. Bunun məntiqi belədir: boş mənzilin divarları qonşu mənzillərdən istilik çəkir, pilləkən və giriş holu qızdırılır, qazanxananın istismar xərci hər ay yaranır. Əsasnamənin 5-ci maddəsi mərkəzi sistemlə qızdırılan ayrı-ayrı bölmələrdə otaq temperaturunun minimum 15 °C olacaq şəkildə tənzimlənməsini də tələb edir. Boş mənzilin istehlak payı isə sayğacına və ya istilikölçənlərinə nə yazılıbsa, elədir.

İsti su xərci necə bölüşdürülür?

Mərkəzi sanitar isti su sistemində ümumi isti su xərci sabit pay ayrılmadan istifadəçilərin ölçülən isti su istehlakına görə bölüşdürülür (maddə 8/4). İsti suyu isitmə sistemindən asılı olmayan cihaz istehsal edirsə, hər mənzilin isti su sayğacındakı litr binanın ümumi həcminə nisbətləndirilir. İsti su eyni qazandan istehsal olunursa, qayda əvvəlcə isti suya sərf olunan yanacağı düsturla ayırır (By = 1,20 × V × (tw − 10) ÷ Hu), qalan yanacaq isitmə xərci kimi 70/30 qaydası ilə paylanır.

Sayğacları kim oxuyur, nə qədər tez-tez oxunur?

Qaydalara görə istehlakı aylıq və ya müəyyən dövrlərdə ölçüb xərc bölgüsü sənədini tərtib edə biləcəklər bunlardır: bina sahibi, bina idarəçisi və ya idarə heyəti, enerji meneceri, Nazirlik tərəfindən səlahiyyətləndirilmiş ölçmə şirkətləri və regional istilik paylama şirkətləri. Səlahiyyətləndirilmiş şirkətlər idarəetmənin ölçmə üçün kifayət qədər personalı və avadanlığı olmadığı hallar üçün müəyyən edilib. Təcrübədə payölçənli binaların çoxu ölçmə firması ilə işləyir; istilik sayğaclı və uzaqdan oxuna bilən sistemlərdə idarəetmə oxumanı özü də edə bilər.

Oxunuşda nəzərə alınmalı qaydalar:

1. Pilləkən sahəsi, giriş zalı, qazanxana kimi ümumi yerlərdə istehlak ölçülmür; bu sahələr 30%-lik hissənin içindədir. Üzgüçülük hovuzu, sauna və qapıçı otağı kimi istehlakı yüksək olan yerlərdə isə ölçmə məcburidir.
2. Dövr ərzində kirayəçi dəyişərsə, dəyişim tarixində aralıq oxunuş aparılır və dövrün sonunda iki ayrı sənəd tərtib olunur. Aralıq oxunuş mümkün olmadıqda bölgü istifadə gün sayına görə aparılır.
3. Nasaz cihaz səbəbindən oxunuş aparıla bilməzsə, mənzilin əvvəlki oxşar dövrlərdəki sərfiyyatı və ya oxşar mənzillərin həmin dövrdəki sərfiyyatı əsas götürülür.
4. Bölgü bildirişlərinin icmalı, bina girişindəki elan lövhəsində ən azı üç gün siyahı şəklində elan edilir.
5. Ölçmə cihazlarının müayinə və kalibrasiyasının müntəzəm aparılmasına nəzarət bina idarəetməsinin üzərindədir.

Soyuq su əsas sayğac fərqi necə bölüşdürülür?

Bir çox yaşayış kompleksində bələdiyyəyə tək bir əsas abunəlik var və mənzillərdə idarənin oxuduğu ara (alt) sayğaclar yerləşir. Əsas sayğacın ölçdüyü miqdar ilə mənzil sayğaclarının cəmi heç vaxt bərabər çıxmır. Aradakı fərq bağ suvarması, ümumi sahələrin təmizliyi, hovuz, sayğac həssaslığı və qurğulardakı sızmalardan yaranır. Soyuq su üçün isitmədəki kimi qaydalarla müəyyən edilmiş nisbət yoxdur; fərqin necə bölüşdürüləcəyini mənzil sahibləri yığıncağının qərarı və ya idarəetmə planı müəyyən edir.

Nümunə: Əsas sayğac ay ərzində 420 m³ göstərir, 40 mənzilin sayğac cəmi 380 m³. Fərq 40 m³. İdarəetmə iki yoldan birini seçə bilər: fakturanı hər mənzilin sərfiyyatına nisbətləndirib 40 m³-lük fərqi əlavə olaraq bərabər, m² və ya torpaq payına görə bölmək; ya da müəyyən bir nisbəti əvvəlcədən ümumi sahə payı kimi ayırıb qalanı sərfiyyata görə bölmək. Hansı seçilirsə seçilsin, hər ay eyni qayda tətbiq olunmalı və fərq ayrı sətirdə göstərilməlidir. Fərqin birdən çoxaldığı ay qaçaq və ya nasaz sayğac əlamətidir; bölmədən əvvəl qurğuları yoxlatdırın.

Hər mənzilin bələdiyyə ilə öz abunəliyi varsa, idarəetmənin işi yalnız ümumi sahə sayğacıdır; həmin sayğacın fakturası ümumi xərc kimi aidatla birlikdə bölüşdürülür.

Ən çox edilən səhvlər hansılardır?

• İstilik xərcini aylıq ödənişin içinə qatmaq: İstehlaka görə ödəyən mənzil qənaətini görə bilmir, etirazlar artır.
• Boş mənzili tamamilə azad etmək: 30%-lik sahə payı boş mənzil üçün də yaranır. Azadetmə digər mənzillərə əlavə yük qoyur.
• Natamam oxunuş: Bir radiatordakı pay sayğacını atlamaq və ya oxunmayan sayğaca sıfır yazmaq. Qaydalar bu halda təxmini metodu təsvir edir.
• Kiracı dəyişimində aralıq oxunuş etməmək: Köhnə kiracının istehlakı yeni kiracıya qalır.
• Su fərqini hər ay fərqli üsulla bölmək: Qayda bir dəfə qərara alınmalı və yazılı olmalıdır.
• Oxuma tarixlərini qeyd etməmək: Əvvəlki və son oxuma dəyərləri ilə tarixləri paylaşım bildirişində olmalı olan məlumatlar arasındadır.

Çözüm Hanem-də sayğac oxunuşu və bölgü necə aparılır?

Çözüm Hanem-in sayğac modulunda bir əsas sayğac və ona bağlı mənzil və ya mağaza sayğacları təyin olunur; su, qaz, elektrik və istilik sayğacları dəstəklənir. Oxunuşlar 3 addımlı toplu oxuma ekranından daxil edilir və ya Excel şablonu ilə toplu yüklənir. Səhra tətbiqindən istifadə edən əməkdaş sayğacı yerində oxuyub fotoşəklini əlavə edə bilər; beləliklə, etiraz gəldikdə oxunuş dəyəri fotoşəkli ilə birlikdə əlinizdə olur.

Bölgü avtomatik aparılır: sərfiyyat vahid qiymətlə və ya gələn fakturanın məbləği əsasında mənzillərə nisbətləndirilir. Ümumi sahə payı əsas sayğac ilə mənzil sayğacları arasındakı fərq kimi və ya sabit faiz kimi müəyyən edilə bilər; bu pay bərabər, m² və ya torpaq payına görə bölünür və boş mənzillərin daxil edilib-edilməməsi seçilir. Məsələn, istilik sayğaclı bir binada faktura məbləğinin 30%-ni ümumi pay kimi ayırıb m²-yə görə, qalanını sayğac sərfiyyatına görə bölə bilərsiniz. Nəticə birbaşa mənzillərin borcuna yazılır, sakin öz payını sakin tətbiqində görür. Bölgü tarixçəsi saxlanılır, bölünməmiş göstərici qalarsa sistem xəbərdarlıq edir. Modulun digər təfərrüatları xüsusiyyətlər səhifəsində.

Xülasə

• Mərkəzi isitmədə ümumi xərcin 70%-i ölçülən istehlaka, 30%-i qapalı sahəyə (m²) görə bölüşdürülür; regional isitmədə sahə payı 20%-dir.
• Mərkəzi isti su tamamilə ölçülən istehlaka görə bölünür.
• Boş mənzil də 30%-lik sahə payını ödəyir; idarəetmə planı bu qaydaya zidd ola bilməz.
• Oxunuş aylıq və ya dövrlük aparılır; kirayəçi dəyişikliyində aralıq oxunuş, nasazlıqda təxmini üsul tətbiq olunur.
• Soyuq su fərqi üçün qanuni nisbət yoxdur; idarə heyətinin qərarı ilə vahid qayda müəyyənləşdirib hər ay eyni şəkildə tətbiq edin.

Bu yazı ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır. Öz binanızın sistemi və müqavilələri üçün ölçmə şirkətiniz və hüquq məsləhətçinizlə məsləhətləşin.